ڪراچي:ڪائنات اهڙين شين سان ڀري پئي آهي، جيڪي عام عقل ۽ سمجهه جي ابتڙ نظر اچن ٿيون. ڪجهه شيون ايتريون ته گهڻيون ڳريون آهن، جو انهن جو رڳو هڪ چمچو به ڪنهن وڏي جبل کان وڌيڪ وزن رکي سگهي ٿو. ڪجهه شيون خلا کان به وڌيڪ ٿڌيون آهن، جڏهن ته ڪجهه اهڙا سيارا به آهن، جيڪي ڪنهن به تاري جي چوڌاري گردش ڪرڻ بدران اڪيلا ئي ڪهڪشان ۾ ڀٽڪندا رهن ٿا. ۽ پوءِ اهڙا به ڪائناتي جسم موجود آهن، جيڪي ايترا پراسرار آهن، جو فلڪيات جا ماهر اڄ تائين به ان ڳالهه تي متفق ناهن ٿي سگهيا ته اهي اصل ۾ ڇا آهن.
هتي ڪائنات جي اهڙن ستن سڀ کان عجيب ڄاتل سڃاتل اجرامن جو ذڪر آهي، جيڪي اڄ به سائنسدانن لاءِ حيرت جو سبب بڻيل آهن.
ميگنيٽار: تصور کان به وڌيڪ طاقتور مقناطيسي ميدان وارا تارا
سوچي ڏسو، اهڙو تارو جنهن جو مقناطيسي ميدان ايترو طاقتور هجي، جو اهو چنڊ تائين اڌ مفاصلي تان ئي توهان جي ڪريڊٽ ڪارڊ جو سمورو ڊيٽا ختم ڪري سگهي. اهو ئي اصل ۾ ميگنيٽار آهي.
هي نيوٽران تاري جو هڪ انتهائي ناياب قسم آهي، جنهن وٽ ڪائنات جو سڀ کان طاقتور ڄاتل مقناطيسي ميدان هوندو آهي، جيڪو ڌرتيءَ جي مقناطيسي ميدان کان لڳ ڀڳ هڪ هزار ٽريلين (1,000,000,000,000,000) ڀيرا وڌيڪ مضبوط هوندو آهي.
اهي انتهائي ڳرا ستارا ڪڏهن ڪڏهن ايڪس-ري ۽ گاما شعاعن جا زبردست ڌماڪا خارج ڪندا آهن، جنهن سبب اهي ڪائنات جي سڀ کان وڌيڪ توانائي رکندڙ آبجيڪٽس يا اجرامن ۾ شمار ٿين ٿا.
فلڪيات جا ماهر اڄ به اهو سمجهڻ جي ڪوشش ڪري رهيا آهن ته اهي غيرمعمولي تارا آخر ڪيئن ٺهن ٿا، ڇاڪاڻ ته نوان مشاهدا پراڻن نظرين کي بار بار چئلينج ڪري رهيا آهن.
اوڊ ريڊيو سرڪلز (ORCs): اهو راز جيڪو اڃا حل نه ٿي سگهيو
سال 2019ع ۾ دريافت ٿيل اوڊ ريڊيو سرڪلز (ORCs) فلڪيات جي سڀ کان وڏين اڻسلجهيل معمن مان هڪ آهن. اهي وڏا دائري نما ڍانچا رڳو ريڊيو دوربينن ذريعي نظر اچن ٿا، ۽ انهن جو قطر لکين سالن کان ڏهه لک نوري سالن تائين ٿي سگهي ٿو.
گهڻو ڪري انهن جي وچ ۾ پوريون ڪهڪشائون موجود هونديون آهن، پر سائنسدان اڃا تائين بحث ڪري رهيا آهن ته ڇا اهي ڪنهن عظيم ڌماڪي جا نشان آهن، قديم بليڪ هولن جي سرگرمين جا نتيجا آهن، ڪهڪشائن جي ٽڪراءَ جا آثار آهن يا وري مڪمل طور ڪنهن ٻئي عمل جو نتيجو.
روگ سيارا: اهڙا جهان، جن وٽ پنهنجو ڪو سج ناهي
اسان جي شمسي نظام جو هر سيارو سج جي چوڌاري گردش ڪري ٿو، پر سڀني سيارن جي قسمت اهڙي ناهي.
روگ سيارا اڪيلا ئي ستارن جي وچ واري خلا ۾ سفر ڪندا رهن ٿا. اهي يا ته پنهنجي اصل شمسي نظام مان ٻاهر نڪري وڃن ٿا يا وري ڪنهن تاري جي چوڌاري گردش ڪرڻ کان سواءِ ئي وجود ۾ اچن ٿا.
ڇاڪاڻ ته انهن تائين تقريباً ڪا به سج جي روشني نٿي پهچي، تنهن ڪري اهي انتهائي ٿڌا هوندا آهن ۽ انهن کي ڳولڻ به ڏکيو آهي.
يورپي سدرن آبزرويٽري جي ويري لارج ٽيليسڪوپ جي تازي مشاهدن مان معلوم ٿيو آهي ته ڪجهه روگ سيارا اڄ به پنهنجي چوڌاري موجود گئس ۽ مٽي کي پاڻ ڏانهن ڇڪي وڌي رهيا آهن، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهي اڪيلا جهان به پنهنجي ٺهڻ کان گهڻو پوءِ تائين سرگرم رهي سگهن ٿا.
بوميرانگ نيبولا: جيڪا خلا کان به وڌيڪ ٿڌي آهي
گهڻا ماڻهو سمجهن ٿا ته خلائي خلا سڀ کان وڌيڪ ٿڌي جاءِ آهي، پر حقيقت ان جي ابتڙ آهي.
ڌرتيءَ کان لڳ ڀڳ پنج هزار نوري سال پري موجود بوميرانگ نيبولا ڪائنات جو سڀ کان وڌيڪ ٿڌو قدرتي جسم آهي، جنهن جو گرمي پد تقريباً هڪ ڪيلون (-272 ڊگري سينٽي گريڊ) آهي. اهو ته بگ بينگ کان پوءِ بچيل ڪائناتي مائڪرو ويو پسمنظر واري شعاعن کان به وڌيڪ ٿڌو آهي.
اهو پنهنجي چوڌاري گئس کي انتهائي تيز رفتاري سان ٻاهر اڇلائي ٿو. جڏهن اها گئس تيزي سان ڦهلجي ٿي ته ان جو گرمي پد انتهائي گهٽجي وڃي ٿو، بلڪل اهڙيءَ طرح جيئن دٻيل گئس واري سلينڊر مان نڪرندڙ هوا ٿڌي محسوس ٿيندي آهي.
ڪوازار: ڪائنات جا سڀ کان وڌيڪ روشن مستقل آبجيڪٽ يا اجرام
ڪجهه ڪهڪشائن جي مرڪز ۾ حقيقي ديو موجود هوندا آهن. ڪوازار انتهائي وڏن بليڪ هولن جي طاقت سان هلندا آهن، جيڪي بي انداز مقدار ۾ مادو پاڻ ڏانهن ڇڪيندا آهن.
جڏهن گئس انهن ۾ گردش ڪندي اندر وڃي ٿي ته ان جو گرمي پد ايترو وڌي وڃي ٿو، جو اهو سوين ارب تارن تي ٻڌل پوري ڪهڪشان کان به وڌيڪ روشني پيدا ڪري ٿو.
حيرت جي ڳالهه اها آهي ته بليڪ هول پاڻ ته روشني خارج نٿا ڪن، پر انهن مان پيدا ٿيندڙ ڪوازار ڪائنات جي سڀ کان روشن مستقل اجرامن مان آهن.
تازين تحقيقن ۾ اهڙا ڪوازار به مليا آهن، جيڪي بگ بينگ کان هڪ ارب سال کان به گهٽ عرصي اندر ٺهي ويا هئا، جنهن سان سائنسدانن کي اهو سمجهڻ ۾ مدد ملي رهي آهي ته شروعاتي دور جا وڏا بليڪ هول ايتري تيزيءَ سان ڪيئن وڌيا.
برائون ڊوارف: تارن ۽ سيارن کي ڌنڌلو ڪندڙ اجرام
فلڪيات ۾ هر شيءِ کي واضح درجي ۾ رکڻ ممڪن ناهي. برائون ڊوارف کي اڪثر “ناڪام تارا” چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ ته اهي عام تارن وانگر هائيڊروجن جي فيوزن وارو عمل جاري رکڻ لاءِ تمام ننڍا هوندا آهن، پر ساڳئي وقت اهي سيارن کان به تمام وڏا هوندا آهن.
سال 2026ع ۾ ويري لارج ٽيليسڪوپ استعمال ڪندڙ فلڪيات جي ماهرن اهڙا ثبوت پيش ڪيا، جن مان ظاهر ٿيو ته شايد پهريون ڀيرو ڪنهن برائون ڊوارف جي چوڌاري هڪ چنڊ گردش ڪري رهيو آهي.
اهڙيون دريافتون تارن، سيارن ۽ چنڊن بابت پراڻين تعريفن کي نئين سر سوچڻ تي مجبور ڪري رهيون آهن.
بليزار: جڏهن بليڪ هول جو رخ سڌو ڌرتي ڏانهن هجي
بليڪ هول پاڻ ۾ ئي انتهائي عجيب آهن، پر بليزار انهن کان به وڌيڪ حيران ڪندڙ آهن. بليزار اهڙو انتهائي وڏو سرگرم بليڪ هول هوندو آهي، جنهن مان نڪرندڙ انتهائي تيز توانائي وارا ذرڙن جا وڏا جيٽ تقريباً سڌو ڌرتيءَ ڏانهن رخ ڪندا آهن.
ڇاڪاڻ ته اهي ذرڙا روشنيءَ جي رفتار جي ويجهو سفر ڪن ٿا، ان ڪري اضافيتي (Relativistic) اثرن سبب اهي غيرمعمولي حد تائين روشن نظر اچن ٿا.
ڪجهه بليزار پنهنجي پوري ميزبان ڪهڪشا جي سڀني تارن جي گڏيل روشنيءَ کان به وڌيڪ روشن هوندا آهن ۽ اربين نوري سالن جي فاصلي تان به گاما شعاعن جا طاقتور ڌماڪا رڪارڊ ڪري سگهجن ٿا.
اهي سائنسدانن لاءِ ڪائنات جي سڀ کان انتهائي طبعياتي عملن کي سمجهڻ لاءِ هڪ قدرتي تجربگاهه جي حيثيت رکن ٿا.
ڪائنات هر ڏينهن وڌيڪ پراسرار بڻجي رهي آهي
فلڪيات جي سڀ کان دلچسپ ڳالهه اها آهي ته هر نئون جواب ڪيترائي نوان سوال پيدا ڪري ٿو. صرف ڏهه سال اڳ، تمام گهٽ ماڻهن اوڊ ريڊيو سرڪلز بابت ٻڌو هو، جڏهن ته روگ سيارن، برائون ڊوارفن ۽ ٻين غيرمعمولي اجرامن بابت ٿيندڙ نيون دريافتون سائنسدانن جي ڪائنات بابت سمجهه کي مسلسل تبديل ڪري رهيون آهن.
جيئن جيئن جيمس ويب اسپيس ٽيليسڪوپ، ويري لارج ٽيليسڪوپ ۽ مستقبل جو اسڪوائر ڪلوميٽر ايري (Square Kilometre Array) جهڙا جديد رصدگاهه ڪائنات جي وڌيڪ کوجنا ڪندا رهندا، تيئن اهو بلڪل ممڪن آهي ته سڀاڻي ڪائنات جو سڀ کان عجيب جسم اڃا دريافت ئي نه ٿيو هجي.
تبصرے بند ہیں۔