ڪراچي:جنرل اليڪٽرڪ جي اي ايرو اسپيس هائبرڊ-اليڪٽرڪ هوابازي جي شعبي ۾ هڪ اهم سنگ ميل حاصل ڪندي 30 هزار فوٽ کان وڌيڪ اوچائي تي پهرين هائبرڊ-اليڪٽرڪ جهاز جي ڪامياب اڏام مڪمل ڪري ورتي آهي. هن ڪاميابي سان بجليءَ تي هلندڙ هوائي نظام کي تجارتي هوابازي جي وڌيڪ ويجهو آندو ويو آهي.
هي تجرباتي اڏام فارنبرو انٽرنيشنل ايئر شو کان اڳ ناسا (NASA)، بيٽا ٽيڪنالاجيز ۽ بوئنگ جي سهڪار سان ڪئي وئي.
انجنيئرن هڪ تبديل ڪيل ساب 340 بي (Saab 340B) جهاز کي انهن اوچاين تي اڏايو، جتي عام طور تجارتي مسافر بردار جهاز سفر ڪندا آهن. تجربن دوران هائبرڊ-اليڪٽرڪ پروپلشن سسٽم ٻن ڪلاڪن کان وڌيڪ وقت تائين لڳاتار ڪم ڪندو رهيو، جيڪو هن نظام جو هيل تائين سڀ کان ڊگهو ڪامياب آزمائشي مرحلو هو.
هائبرڊ نظام جو ڪامياب تجربو
هي رڪارڊ قائم ڪندڙ تجربو جي اي ايرو اسپيس جي ميگاواٽ درجي جي ملٽي ڪلو وولٽ هائبرڊ-اليڪٽرڪ پروپلشن سسٽم تي مرڪوز هو، جيڪو ناسا جي Electrified Powertrain Flight Demonstration (EPFD) پروگرام تحت تيار ڪيو ويو آهي.
مڪمل طور بجليءَ تي هلندڙ جهازن جي ابتڙ، هائبرڊ-اليڪٽرڪ پروپلشن ۾ روايتي گيس ٽربائن انجڻ سان گڏ هڪ برقي پاور ٽرين پڻ شامل هوندي آهي. اڏام جي مختلف مرحلن دوران نظام ٻنهي ذريعن مان ضرورت موجب توانائي حاصل ڪندو آهي، جنهن سان ٻارڻ جي بچت، وڌيڪ ڪارڪردگي ۽ تجارتي جهازن لاءِ گهربل ڪارڪردگي برقرار رهندي آهي.
جي اي ايرو اسپيس جي چيئرمين ۽ چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر ايڇ. لارنس ڪلپ جونيئر چيو ته، “هوابازي جي تاريخ ۾ هي پهريون موقعو آهي، جڏهن هڪ هائبرڊ-اليڪٽرڪ جهاز وڏي اوچائي تي ڪاميابي سان اڏام ڀري آهي، ۽ اهو واقعي تاريخي ڪارنامو آهي.”
هن ناسا، بيٽا ٽيڪنالاجيز ۽ بوئنگ جي ڪوششن کي ساراهيندي چيو ته انهن جي گڏيل سهڪار سان اهڙيون جديد ٽيڪنالاجيون تيزي سان ترقي ڪري رهيون آهن، جيڪي مستقبل جي جهازن کي وڌيڪ ڪارائتو، پائيدار ۽ ڊگهي فاصلي تائين اڏامڻ جي قابل بڻائينديون.
تجربي لاءِ انجنيئرن هائبرڊ پروپلشن سسٽم کي جهاز جي ساڄي پاسي لڳل هڪ خاص انورٽيڊ نيسل (Inverted Nacelle) ۾ نصب ڪيو، جنهن جو مقصد طاقتور برقي اوزارن کي مناسب هوا فراهم ڪرڻ ۽ اڏام دوران انهن کي ٿڌو رکڻ هو.
هن نظام ۾ جي اي ايرو اسپيس پاران تيار ڪيل برقي موٽر، پاور ڪنورٽر، انورٽر، ڪنٽرولر، گيئر باڪس، پروپيلر، هيٽ ايڪسچينجر، ٽارڪ سينسر ۽ انجڻ جي وائرنگ کي CT7 ٽربوپراپ انجڻ سان گڏايو ويو آهي.
بيٽريون BAE Systems فراهم ڪيون، جڏهن ته بوئنگ جي ماتحت ڪمپني Aurora Flight Sciences هن نيسل جي مڪمل ڊيزائن تيار ڪئي.
ٻئي حصي ۾ پروازن جي نتيجن، تجارتي هوابازي تي ان جي اثرن ۽ مستقبل جي منصوبن جو ترجمو پيش ڪندس.
اڏامن جا نتيجا
جي اي ايرو اسپيس ۽ بيٽا ٽيڪنالاجيز جي پائلٽن آمريڪا ۾ هن هائبرڊ-اليڪٽرڪ جهاز جا ڪيترائي آزمائشي پروازون ڪيون، جنهن کان پوءِ جهاز کي ائٽلانٽڪ سمنڊ پار ڪرائي برطانيا پهچايو ويو.
هن سڄي سفر دوران جهاز هر مرحلي تي هائبرڊ-اليڪٽرڪ موڊ ۾ اڏام ڪندو رهيو، جنهن سان ثابت ٿيو ته هي نئون نظام ڊگهي فاصلي جي اڏامن لاءِ به ڪارائتو ٿي سگهي ٿو.
بيٽا ٽيڪنالاجيز جي باني ۽ چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر ڪائل ڪلارڪ چيو ته هائبرڊ-اليڪٽرڪ پروپلشن سسٽم جهاز جي مٿي چڙهڻ (Climb Performance) ۽ وڏي اوچائي تي اڏامڻ جي صلاحيت کي بهتر بڻايو آهي.
هن وڌيڪ چيو ته هي جهاز مستقبل جي هائبرڊ هوائي جهازن لاءِ هڪ “اڏامندڙ ليبارٽري” طور ڪم ڪري رهيو آهي، جتي نيون ٽيڪنالاجيون عملي طور آزمائي سگهجن ٿيون. سندس چوڻ هو ته زميني ۽ هوائي تجربن جي ڪاميابي هن ٽيڪنالاجي جي ترقيءَ ۾ ڪيترن ئي اهم سنگ ميلن مان هڪ آهي.
اورورا فلائيٽ سائنسز جي چيف ٽيڪنالاجي آفيسر گراهم ڊروزيسڪي چيو ته سندن ٽيم وڏي وولٽيج تي هلندڙ برقي پروپلشن سسٽم کي ڪاميابي سان جهاز ۾ ضم ڪيو، جيڪو تجارتي جهازن جي سفر واري اوچائي تي به مؤثر نموني ڪم ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿو.
هن ان ڪاميابي کي مستقبل جي عملي ۽ تجارتي هائبرڊ-اليڪٽرڪ جهازن ڏانهن هڪ اهم قدم قرار ڏنو.
تجارتي هوابازي ڏانهن هڪ نئون قدم
هن منصوبي دوران انجنيئرن اهڙن ٽيڪنيڪل مسئلن جو حل ڳوليو، جيڪي زميني گاڏين ۾ موجود ناهن.
انهن ۾ وڏي گرمي کي ڪنٽرول ڪرڻ، وڏي اوچائي تي گهٽ هوا جي دٻاءَ سان مطابقت پيدا ڪرڻ ۽ هلڪي وزن وارا، پر محفوظ ۽ هوابازي لاءِ منظور ٿيل برقي اوزار تيار ڪرڻ شامل هو.
آزمائشي اڏامن دوران برقي پاور ٽرين نه رڳو پروپيلر کي هلائيندي رهي، پر ساڳئي وقت بجلي پڻ پيدا ڪندي رهي، جنهن سان جهاز ۾ لڳل بيٽريون ٻيهر چارج ٿينديون رهيون.
جي اي ايرو اسپيس 2021ع ۾ ناسا کان معاهدو حاصل ڪرڻ کان پوءِ EPFD پروگرام تي ڪم شروع ڪيو هو.
ان کان اڳ ڪمپني ناسا جي Electric Aircraft Testbed ۾ ميگاواٽ درجي جي برقي پروپلشن سسٽم جا ڪامياب تجربا پڻ ڪيا هئا، جتي 45 هزار فوٽن تائين اڏام جهڙيون حالتون پيدا ڪري نظام کي آزمايو ويو هو.
2025ع ۾ جي اي ايرو اسپيس، بيٽا ٽيڪنالاجيز سان گڏجي جديد هوائي نقل و حمل ۽ ٻين جهازن لاءِ هائبرڊ-اليڪٽرڪ ٽربو جنريٽر تيار ڪرڻ جو گڏيل منصوبو پڻ شروع ڪيو.
تازو ڪامياب تجربو CFM International RISE پروگرام جي مقصدن کي به اڳتي وڌائي ٿو، جنهن تحت اوپن فين انجڻن ۽ هائبرڊ-اليڪٽرڪ پروپلشن جهڙين جديد ٽيڪنالاجين تي تحقيق جاري آهي.
جي اي ايرو اسپيس موجب، هن پروگرام تحت هيل تائين لڳ ڀڳ 500 آزمائشي مهمون ۽ 3,000 کان وڌيڪ برداشت (Endurance) ٽيسٽون مڪمل ڪيون ويون آهن. ڪمپني جو هدف موجوده تجارتي جهازن جي انجڻن جي مقابلي ۾ ٻارڻ جي استعمال ۾ 20 سيڪڙو کان وڌيڪ گهٽتائي آڻڻ آهي، جنهن سان هوابازي وڌيڪ ماحول دوست، اقتصادي ۽ ڪارائتي بڻجي سگهندي.
تبصرے بند ہیں۔