ڪراچي: چين ڪاميابي سان هڪ وڏو هوائي برقي-مقناطيسي ڳولا وارو نظام آزمائي ورتو آهي، جيڪو سمنڊ جي گهري تري هيٺ لڪل ايٽمي آبدوزن کي ڳولي سگهڻ جي صلاحيت رکي ٿو.
هن ٽيڪنالاجي کي ايئربورن ٽرانزينٽ اليڪٽروميگنيٽڪ (ATEM) ڊٽيڪشن سسٽم چيو وڃي ٿو، جيڪو مبينا طور هڪ هيليڪاپٽر ۽ ان جي هيٺان لٽڪيل وڏين ڪوائلن (تارن جي چڪرن) جي نظام تي ٻڌل آهي. اهي ڪوائلون زمين يا پاڻي ۾ طاقتور برقي-مقناطيسي سگنل موڪلينديون آهن.
هي نظام بنيادي طور تي شهري مقصدن لاءِ زمين جي هيٺان ۽ پاڻيءَ جي اندر موجود بناوتن جي سروي ڪرڻ لاءِ تيار ڪيو ويو آهي، جهڙوڪ معدنيات جي ڳولا، زيرزمين پاڻيءَ جي سڃاڻپ ۽ ارضياتي سروي. بهرحال، اڳوڻين تحقيقن موجب، ساڳي ٽيڪنالاجي وڏي فوجي اهميت پڻ رکي سگهي ٿي.
Fu Jingcheng جي اڳواڻيءَ ۾، جيڪو Beihang University ۽ Institute of Geology and Geophysics سان لاڳاپيل ايسوسيئيٽ پروفيسر آهي، تحقيقاتي ٽيم ست منٽن تي مشتمل هيليڪاپٽر آزمائش ڪئي. ان دوران جهاز ۾ لڳل سينسرن تصديق ڪئي ته ڪوائلن جو وڏو ڍانچو صحيح ماپن لاءِ گهربل تقريباً هموار استحڪام برقرار رکي سگهي ٿو.
نئون ڳولا وارو اوزار
رپورٽن موجب، هي ڳولا وارو نظام هڪ تمام وڏو ڍانچو آهي، جنهن ۾ 12 پاسن وارين ٽن وڏين ڪوائلن تي ٻڌل جوڙجڪ شامل آهي. هر ڪوائل جو قطر لڳ ڀڳ 25 ميٽر (82 فوٽ) آهي. انهن مان هڪ ٽرانسميٽر، ٻي معاوضي واري يونٽ ۽ ٽين رسيور طور ڪم ڪري ٿي.
اهي ڪوائلون ڪيبلن جي هڪ ڄار وسيلي هيليڪاپٽر جي هيٺان لٽڪايل هونديون آهن. نظام ٽرانسميٽر ڪوائل مان بجليءَ جو هڪ طاقتور جهٽڪو موڪلي ٿو، جنهن سان ٿوري وقت لاءِ برقي-مقناطيسي ميدان پيدا ٿئي ٿو.
جڏهن اهو جهٽڪو ختم ٿئي ٿو ته زمين يا پاڻيءَ جي هيٺان موجود موصل (Conductive) شيون ثانوي برقي-مقناطيسي سگنل پيدا ڪن ٿيون، جن کي رسيور ڪوائل وصول ڪري ٿي. انهن سگنلن جي گهٽجڻ واري رفتار جو تجزيو ڪري سائنسدان دفن ٿيل يا پاڻيءَ ۾ ٻڏل شين جي سڃاڻپ سان گڏ انهن جي کوٽائي ۽ بناوت جو اندازو لڳائي سگهن ٿا.
بهرحال، اڏام دوران استحڪام برقرار رکڻ هوائي برقي-مقناطيسي نظامن جي سڀ کان وڏي چئلينج مان هڪ آهي. هيٺ لٽڪيل وڏيون ڪوائلون هوا، هيليڪاپٽر جي پنکن مان نڪرندڙ دٻاءَ ۽ اڏام جي حرڪتن سبب جهولي سگهن ٿيون يا جهڪي سگهن ٿيون، جنهن سان گڏ ڪيل ڊيٽا جي درستگي متاثر ٿي سگهي ٿي. ايتري قدر جو هيليڪاپٽر جي معمولي تيزيءَ به هن وڏي ڍانچي کي 20 درجن کان وڌيڪ جهڪائي ڇڏيو.
چئلينجن تي ضابطو
انهن مسئلن کي حل ڪرڻ لاءِ جِنگ چينگ ۽ سندس ٽيم هڪ ڪمپيوٽر ماڊل تيار ڪيو، جنهن ذريعي سڄي نظام ۾ ڪيبلن جي مثالي ڊيگهه ۽ ڇڪتاڻ جو حساب لڳايو ويو. پوءِ اهڙي اڏام واري ترتيب ڳولي وئي جنهن سان سروي دوران ڪوائلون تقريباً هموار رهي سگهن.
ان کان علاوه، محققن مکيه ٽرانسميٽر ڪوائل جي پٺئين حصي تي هڪ لچڪدار هواياتي فلم پڻ لڳائي. هي فلم هڪ غيرفعال استحڪام ڏيندڙ (Passive Stabilizer) طور ڪم ڪري ٿي ۽ واپسي قوت پيدا ڪري تيز جهولن کي گهٽائي ٿي.
ست منٽن واري آزمائشي اڏام مان ثابت ٿيو ته هي ڊزائن درست ماپن لاءِ ضروري تقريباً هموار رخ برقرار رکي سگهي ٿي. آزمائش اهو پڻ ظاهر ڪيو ته تيز رفتاري ۽ اوچتا موڙ لٽڪيل ڍانچي کي خطرناڪ نموني جهولائي سگهن ٿا، جنهن سان ڪيبلن تي وڏو دٻاءُ پوي ٿو.
محققن جو چوڻ آهي ته هي ڳولا وارو نظام ان وقت بهترين نتيجا ڏئي ٿو جڏهن هيليڪاپٽر آهستي ۽ هموار انداز ۾ اڏايو وڃي. پائلٽن کي گهرجي ته موڙ کان اڳ رفتار گهٽائين، آهستي موڙ وٺن ۽ پوءِ ٻيهر رفتار وڌائين.
2012ع ۾ Chang’an University ۽ Shandong University جي محققن هڪ مطالعي ۾ تجويز ڏني هئي ته ATEM نظام کي مصنوعي اپرچر تصويرڪاري سان گڏائي پاڻيءَ هيٺ آبدوزن جي ڳولا لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو. رپورٽن موجب، ڪمپيوٽر سموليشن تجربن دوران لوڻياٺي پاڻيءَ ۾ ٻڏل هڪ ننڍڙي آبدوزي ماڊل جي ڪامياب سڃاڻپ ڪئي وئي هئي.
هي تحقيق 25 اپريل تي Acta Aeronautica et Astronautica Sinica ۾ شايع ڪئي وئي آهي.
تبصرے بند ہیں۔