ڪراچي:هاڻوڪي اتر اولهه چين واري علائقي مان مليل 12 ڪروڙ سال پراڻي پٿر جهڙي ٿي ويل باقيات يعني فوسل سائنسدانن جي ان غيرمعمولي شڪاري ڊائناسورن جي گروهه بابت سوچ کي تبديل ڪري رهي آهي، جن کي Microraptor چيو وڃي ٿو۔
جنهن هنڌ تان هي فاسل مليو آهي، ان سان ويلوسيراپٽر جي ننڍڙي ۽ هوا ۾ ترندڙ (gliding) مائٽ جي ڄاتل جاگرافيائي حدن ۾ واڌ ٿي آهي۔
هي هڏا پڻ فاسل رڪارڊ ۾ مائڪرو ريپٽر جو سڀ کان تازو ۽ پڪ سان سڃاتل نمونو آهن، جنهن سان اهو معلوم ٿئي ٿو ته هي پَر وارا ڊائناسور ڪيتري ڊگهي عرصي تائين موجود رهيا۔
2010ع ۾ هڪ تحقيقي خلاصي ۾ پهريون ڀيرو ذڪر ڪيل سالم ڪلهي ۽ اڳين ٽنگن جي هڏن جي نئين تجزيي مان معلوم ٿيو ته هي فاسل مائڪرو ريپٽر جي هڪ اڳ ۾ اڻڄاتل نسل سان تعلق رکي ٿو۔ تحقيقي ٽيم هن ڊائناسور جو نالو Jian changmaensis رکيو آهي، جنهن بابت تحقيق خميس ڏينهن Annals of Carnegie Museum ۾ شايع ٿي آهي۔
“جيان” (Jian) چيني ڏند ڪٿائن ۾ هڪ پر واري پکيءَ ڏانهن اشارو ڪري ٿو، جيڪو هن ڊائناسور جي پکي جهڙين خاصيتن جي عڪاسي ڪري ٿو۔ جڏهن ته نسل جو نالو Changma Basin جي نالي تي رکيو ويو آهي، جيڪو Gansu Province ۾ واقع آهي ۽ جتان هي فاسل هٿ آيو هو۔ هينئر تائين هي اتر اوڀر چين کان ٻاهر مليل واحد مائڪرو ريپٽر جو نمونو آهي۔
مطالعي جي گڏيل ليکڪ ميٽ لامانا، جيڪو Carnegie Museum of Natural History ۾ سينيئر ڊائناسور محقق آهي، هڪ بيان ۾ چيو:
“Jian changmaensis اهو ظاهر ڪري ٿو ته غير پکي ڊائناسور به موجوده Changma Basin واري علائقي ۾ رهندا هئا، جيڪو پنهنجي فاسل پکين لاءِ مشهور آهي.”
هن وڌيڪ چيو: “اسان جي ٽيم Changma مان هڪ سئو کان وڌيڪ پکين جا فاسل هٿ ڪيا آهن، پر غير پکي ڊائناسور جو رڳو هي هڪ ئي نمونو مليو آهي۔ Jian اسان کي Changma علائقي جي حياتياتي تاريخ ۽ اڄ جي پکين جي ابن ڏاڏن جي ماحولياتي پس منظر بابت اهم نئين ڄاڻ فراهم ڪري ٿو.”
هوا ۾ ترندڙ شڪاري
سٺي حالت ۾ محفوظ ٿيل هي فاسل محققن کي بهتر نموني سمجهڻ ۾ مدد ڏئي سگهي ٿو ته مائڪرو ريپٽر پنهنجي پَرن کي وڻن جي وچ ۾ اچ وڃ لاءِ ڪيئن استعمال ڪندو هو۔ ان سان پکين جي اڏام جي شروعات بابت نوان اشارا ملي سگهن ٿا۔
پهرين نظر ۾ مائڪرو ريپٽر جون فنڪاراڻيون تصويرون ڪنهن پکيءَ جهڙيون لڳن ٿيون۔
لامانا سي اين اين کي ٻڌايو: “جيڪڏهن توهان هن جاندار کي ڪنهن وڻ تي ويٺل ڏسو ها ته توهان کي ‘Jurassic Park’ وارو ويلوسيراپٽر ياد اچي ها۔ هي هڪ انتهائي پکي جهڙو ڊائناسور هو، جيڪو ڪنهن حد تائين هوا ۾ اڏامي يا ترندي حرڪت ڪري سگهندو هو.”
مائڪرو ريپٽر جو سڄو جسم پَرن سان ڍڪيل هوندو هو، شايد عام پکين کان به وڌيڪ۔ سندس ٻانهن يا “ونگز” کان علاوه پٺين ٽنگن تي به ڊگها پَر هوندا هئا، جنهن سبب اهو ڄڻ چار پَرن وارو جاندار لڳندو هو۔
لامانا موجب: “انهيءَ سبب ڪيترن ئي پيليئنٽالاجسٽن (فاسلن جي ماهرن) جو خيال آهي ته هي جاندار ڪجهه وقت زمين تي به رهندو هو، پر وڻن تي چڙهي سگهندو هو ۽ هڪ وڻ کان ٻئي وڻ تائين ترندي وڃي سگهندو هو، بلڪل اڄ جي اڏامندڙ گلھري وانگر.”
سڀ کان ننڍا مائڪرو ريپٽر اڄ جي ڪانون جيترا هوندا هئا۔ جڏهن ته Jian changmaensis غالباً هڪ گودام واري الو (barn owl) جيترو هو۔ ٻيا فاسل، جيڪي شايد مائڪرو ريپٽر جي ساڳئي جنس سان واسطو رکن ٿا، اهو اشارو ڏين ٿا ته هي جاندار وڌيڪ وڏا به ٿي سگهندا هئا، تنهنڪري Jian changmaensis سائيز جي لحاظ کان وچولي درجي جو هو۔
ڊائناسورن ۽ پکين جي وچ واري حد
Velociraptor ۽ مائڪرو ريپٽر پکي نه هئا، پر اهي ابتدائي پکين جي ابن ڏاڏن، جهڙوڪ Archaeopteryx، جا ويجها مائٽ هئا۔
لامانا جو چوڻ آهي ته جيئن جيئن نيون دريافتون ٿينديون پيون وڃن، تيئن ڊائناسورن ۽ ابتدائي پکين جي وچ واري حد وڌيڪ ڌنڌلي ٿيندي پئي وڃي، خاص طور تي اهڙن فاسلن جي ڪري جيڪي پکي جهڙن ڊائناسورن يا ڊائناسور جهڙن پکين جون خاصيتون ظاهر ڪن ٿا۔
اڄ جا جديد پکي ڊائناسورن جا سڀ کان ويجها جيئرا مائٽ سمجهيا وڃن ٿا۔ ڊائناسور تقريباً 6 ڪروڙ 60 لک سال اڳ هڪ وڏي سياري (asteroid) جي زمين سان ٽڪرائجڻ کان پوءِ ناپيد ٿي ويا هئا۔
تبصرے بند ہیں۔