ڪراچي: آمريڪي هوائي فوج جو هڪ اهم اِي 3 سينٽري اواڪس (ايئر وارننگ اينڊ ڪنٽرول سسٽم) ڪمانڊ ۽ ڪنٽرول جهاز 27 مارچ تي ايران طرفان ڪيل ميزائل ۽ ڊرون حملي دوران سعودي عرب جي پرنس سلطان ايئر بيس تي متاثر ٿيل جهازن مان هڪ هو، اهڙي ڄاڻ هن معاملي کان واقف ذريعن Air & Space Forces Magazine کي ڏني آهي۔
هن حملي ۾ 10 کان وڌيڪ فوجي اهلڪار زخمي ٿيا، جن مان ٻه سخت زخمي آهن۔ ٻين متاثر ٿيل جهازن ۾ فضا ۾ تيل ڀرڻ وارا ٽينڪر جهاز به شامل آهن۔
آمريڪي سينٽرل ڪمانڊ (CENTCOM) هن واقعي تي تبصرو ڪرڻ کان انڪار ڪيو آهي۔ ايواڪس اِي 3 جهاز آمريڪي فوج جي اکين برابر آهن، جيڪي آمريڪي جنگي جهازن کي گائيڊ ڪندا آهن. انهن کانسواءِ جنگي جهاز انڌا سمجها ويندا آهن. هن وي لاگ ۾ ٻڌايو هو ته اواڪس اِي 3 کانسواءِ آمريڪي جنگي جهاز ڪو مشن مڪمل نه ڪري سگهندا، ڇو ته هي جهاز 400 ڪلوميٽرن تائين فضا ۾ جنگي جهاز هجن، ڊرونز يا ميزائيل انهن جي مانيٽرنگ ڪري فائٽر پائلٽس کي بروقت معلومات فراهم ڪندا آهن.
ميگزين هڪ اهڙي تصوير جو جائزو ورتو آهي جيڪا پرنس سلطان ايئر بيس تي موجود هڪ E-3 جهاز کي ٿيل وڏي نقصان کي ظاهر ڪري ٿي۔ تصوير ۾ رن وي جا نشان ۽ جهاز جا مارڪنگ ڏسي لڳي ٿو ته اهو سعودي بيس تي مقرر ٿيل E-3 مان هڪ آهي۔ جيڪڏهن اها ڳالهه تصديق ٿي وڃي ته پراڻي جهاز کي ٿيل نقصان ايترو گهڻو آهي جو شايد ان جي مرمت ممڪن نه رهي۔
اوپن سورس فلائيٽ ٽريڪنگ ڊيٽا موجب، واقعي کان اڳ پرنس سلطان ايئر بيس تي ڇهه E-3 جهاز موجود هئا۔ Air & Space Forces Magazine اڳ به رپورٽ ڪيو هو ته 27 مارچ جي ايراني حملي ۾ هڪ USAF E-3 ۽ ٽينڪر جهاز متاثر ٿيا هئا۔
AWACS جهازن جي ڊگهي تاريخ آهي ۽ اهي وڏن جنگي تڪرارن ۾ جنگي ميدان کي سنڀالڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪندا رهيا آهن۔ آمريڪي هوائي فوج 1970ع جي آخر کان وٺي AWACS جهاز استعمال ڪري رهي آهي، جيڪي ڪمانڊ ۽ ڪنٽرول، انٽيليجنس، نگراني ۽ جاسوسي صلاحيتون مهيا ڪن ٿا۔ اهي آپريشن ڊيزرٽ اسٽورم، ڪوسوو جنگ، عراق ۽ افغانستان جي جنگين، ۽ داعش خلاف مهم “آپريشن انهيرنٽ ريزولو” ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيا آهن۔
پر E-3 جهاز هاڻي پراڻا ٿي رهيا آهن ۽ انهن جون صلاحيتون ڪجهه وڏن مخالفن جي مقابلي ۾ گهٽجي رهيون آهن۔ هوائي فوج وٽ هاڻي صرف 16 E-3 جهاز رهجي ويا آهن، ڇو ته گهٽ صلاحيت وارا جهاز رٽائر ڪيا پيا وڃن۔ مالي سال 2024 ۾ انهن جهازن جي مشن لاءِ تياري جي شرح لڳ ڀڳ 56 سيڪڙو هئي، يعني ڪنهن به وقت اڌ کان ٿورا وڌيڪ جهاز ئي اڏام لاءِ تيار هوندا هئا۔
ماهرن موجب، اهڙي اهم AWACS جهاز جي نقصان سان هوائي فوج جي جنگي ميدان کي سنڀالڻ جي صلاحيت متاثر ٿي سگهي ٿي، خاص طور تي جيڪڏهن اهو جهاز فعال آپريشن ۾ استعمال ٿي رهيو هو۔
اڳوڻي F-16 پائلٽ ۽ ماهر هيذر پيني چيو ته هن E-3 جو نقصان انتهائي ڳڻتي جوڳي ڳالهه آهي، ڇو ته اهي جهاز هوائي حدن جي هم آهنگي، هدف مقرر ڪرڻ ۽ ٻين جنگي اثرن لاءِ بنيادي حيثيت رکن ٿا۔
ماهرن جو چوڻ آهي ته هن جهاز جي تباهه ٿيڻ سان جنگي ميدان بابت ڄاڻ ۽ ڪنٽرول ۾ خال پيدا ٿي سگهن ٿا، جنهن ڪري ايران خلاف ڪارروائين ۾ موقعا ضايع ٿي سگهن ٿا۔
ڪيلِي گريڪو، هڪ دفاعي پاليسي ماهر، چيو ته مختصر مدي ۾ اهو هڪ وڏو نقصان آهي ۽ ان جا نتيجا نڪرندا، جيئن نگراني ۾ کوٽ پيدا ٿيڻ۔
پيني وڌيڪ چيو ته جنگي جهازن جا پائلٽ AWACS پاران مهيا ڪيل مڪمل جنگي تصوير تي ڀاڙين ٿا۔ هن چيو ته “E-3 ۽ ان جا مينيجر سڄي تصوير ڏسن ٿا، اهي شطرنج جي رانديگر وانگر آهن، جڏهن ته فائٽر پائلٽ رڳو مخصوص حرڪتون ڪن ٿا۔”
CENTCOM ڪمانڊر ايڊمرل برئڊ ڪوپر 25 مارچ تي چيو هو ته 28 فيبروري کان شروع ٿيل تڪرار کان پوءِ ايراني ميزائل ۽ ڊرون حملن ۾ 90 سيڪڙو کان وڌيڪ گهٽتائي آئي آهي۔
تنهن هوندي به ايران اڃا تائين ميزائل حملا ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿو، جيئن هن واقعي مان ظاهر ٿيو، ۽ هو علائقي ۾ اهم آمريڪي بيسز ۽ هدفن تي حملا جاري رکيو ويٺو آهي، خاص طور تي ريڊار سسٽم، ٽينڪر ۽ AWACS جهازن کي نشانو بڻائي، جيڪي آمريڪي هوائي طاقت لاءِ اهم آهن۔
پرنس سلطان ايئر بيس وچ اوڀر ۾ آمريڪا جو هڪ اهم فوجي مرڪز آهي، جتان ايران خلاف آپريشن هلن ٿا۔
ماهرن موجب، ايران شايد “غير روايتي فضائي مهم” هلائي رهيو آهي، جنهن جو مقصد آمريڪي هوائي طاقت جي اهم حصن کي ڪمزور ڪرڻ آهي۔
هن AWACS جي نقصان سان باقي بچيل E-3 جهازن تي وڌيڪ بار پوندو، جنهن ڪري وچ اوڀر ۾ هوائي فوج جي جنگي ڪنٽرول صلاحيت ۾ کوٽ اچي سگهي ٿي۔
پينٽاگون جي قيادت E-3 جي متبادل E-7 Wedgetail جهاز خريد ڪرڻ بابت شڪ ظاهر ڪيو آهي ۽ وڌيڪ خلائي نظامن تي ڀاڙڻ جي حمايت ڪئي آهي۔
پيني چيو ته “اسان جنگي مينيجمينٽ ۾ گهڻو خطرو کنيو آهي، ۽ خلائي نظام مستقبل لاءِ اهم آهن، پر اهي اڃا موجود ناهن، تنهن ڪري اسان انتظار نٿا ڪري سگهون۔”
هن وڌيڪ چيو ته E-7 جهاز جي فوري ضرورت آهي ته جيئن E-3 کي تبديل ڪري سگهجي ۽ فوج جي مجموعي صلاحيت کي برقرار رکجي۔
آمريڪي عملدارن موجب “آپريشن ايپڪ فيوري” دوران هينئر تائين 300 کان وڌيڪ فوجي زخمي ۽ 13 مارجي چڪا آهن، جڏهن ته لڳ ڀڳ 20 جهاز به نقصان جو شڪار ٿيا آهن۔
ان کان علاوه، 2 مارچ تي ٽن F-15E جهازن کي هڪ دوست ملڪ جي جهاز غلطي سان ڪيرائي ڇڏيو، جڏهن ته 12 مارچ تي هڪ KC-135 ٽينڪر عراق ۾ ڪري تباهه ٿيو، جنهن ۾ ڇهه اهلڪار مارجي ويا۔ ڪيترائي MQ-9 ريپر ڊرون به تباهه ٿيا آهن، ۽ هڪ F-35 جهاز به 19 مارچ تي ايران مٿان نقصان جو شڪار ٿيو۔
ماهرن جو چوڻ آهي ته هن E-3 جي وڃڻ سان باقي AWACS جهازن تي وڌيڪ دٻاءُ پوندو ۽ اهي جلدي خراب ٿي سگهن ٿا، ڇو ته ڏهاڪن کان هن شعبي ۾ مناسب سيڙپڪاري نه ڪئي وئي آهي۔
ٻئي پاسي هڪ چيني سوشل ميڊيا جي وي لاگ ۾ دعوا ڪئي وئي آهي ته يو اي اي ۾ بيٺل 3 اواڪس اي 3 جهازن کي به ايران ميزائيل ۽ ڊرون حملن م ناڪاره بڻائي ڇڏيو آهي. جيڪڏهن اها رپورٽ درست آهي ته اهو آمريڪي ايئرفورس لاءِ تمام وڏو ڌچڪو آهي.
تبصرے بند ہیں۔