واءِ فاءِ ذريعي ماڻهوءَ جي سڃاڻپ ۽ ٽريڪنگ ممڪن

ڪراچي:جرمني جي ڪارلسروهه انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي (ڪي آءِ ٽي) جي سائنسدانن واءِ فاءِ سگنلن جي مدد سان ماڻهن جي سڃاڻپ ۽ ٽريڪنگ ڪرڻ جو طريقو ڳولي ورتو آهي.
هن طريقي سان ڪنهن شخص کي سڃاڻڻ لاءِ سندس هٿ ۾ موبائل فون يا ڪنهن ٻئي واءِ فاءِ ڊوائيس جو هجڻ به ضروري ناهي. تحقيق ڪندڙن جو چوڻ آهي ته هن ٽيڪنالاجي سان ماڻهوءَ جي هلڻ جي انداز ۽ مختلف رخن مان حاصل ٿيندڙ وائرليس سگنلن جي بنياد تي سندس سڃاڻپ تمام گهڻي درستگي سان ڪري سگهجي ٿي.
جرمني جي Karlsruhe Institute of Technology (KIT) جي KASTEL Security Research Labs سان تعلق رکندڙ محققن جيوليان ٽوڊ Julian Todt، فيلڪس مورسبيچ Felix Morsbach ۽ ٿارسٽن اسٽروفThorsten Strufe هن ٽيڪنالاجي تي تحقيق ڪئي آهي.
سندن تحقيق کي BFId: Identity Inference Attacks Utilizing Beamforming Feedback Information جو نالو ڏنو ويو آهي ۽ اها 2025ع ۾ ACM جي Computer and Communications Security ڪانفرنس ۾ پيش ڪئي وئي.
واءِ فاءِ انسان کي ڪيئن سڃاڻي ٿي؟
هن تحقيق جو بنياد جديد واءِ فاءِ نيٽ ورڪن ۾ استعمال ٿيندڙ Beamforming Feedback Information (BFI) تي آهي.
جڏهن واءِ فاءِ سگنل هڪ ڪمري يا ڪنهن جاءِ مان گذري ٿو ته انسانن، ڀتين، فرنيچر ۽ ٻين شين سان ٽڪرائجڻ سبب سگنل جي خصوصيتن ۾ تبديليون اچن ٿيون. جديد واءِ فاءِ نظام انهن تبديلين بابت ڪجهه معلومات واپس روٽر ڏانهن موڪلين ٿا، جنهن کي BFI چيو وڃي ٿو. محققن معلوم ڪيو ته انهن سگنلن ۾ انسان جي جسم ۽ حرڪت بابت اهڙا نشان موجود ٿي سگهن ٿا، جن مان ان شخص جي سڃاڻپ ڪرڻ ممڪن آهي.
خاص طور تي انسان جي هلڻ جو انداز (gait) ۽ جسم جي حرڪت واءِ فاءِ سگنل تي هڪ مخصوص اثر وجهن ٿا. مشين لرننگ ماڊل انهن سگنلن مان هڪ اهڙو نمونو سکي سگهي ٿو، جيڪو ڪنهن شخص جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿو.
موبائل فون يا Wi-Fi سان ڪنيڪشن ضروري ناهي
تحقيق جي سڀ کان حيران ڪندڙ ڳالهه اها آهي ته جنهن شخص جي سڃاڻپ ڪرڻي هجي، ان وٽ موبائل فون، ليپ ٽاپ يا ڪو ٻيو Wi-Fi ڊوائيس هجڻ لازمي ناهي.
يعني جيڪڏهن ڪو ماڻهو ڪنهن واءِ فاءِ نيٽ ورڪ واري جاءِ تان گذري ٿو، ته سندس پنهنجي ڊوائيس نيٽ ورڪ سان ڳنڍيل نه هجي تڏهن به، مخصوص حالتن ۾، سندس جسم سبب واءِ فاءِ سگنلن ۾ ايندڙ تبديلين جو تجزيو ڪري سڃاڻپ بابت معلومات حاصل ڪري سگهجي ٿي.
197 ماڻهن تي تجربو
محققن هن طريقي کي آزمائڻ لاءِ 197 ماڻهن تي مشتمل نئون ڊيٽا سيٽ تيار ڪيو. انهن ماڻهن جي واءِ فاءِ رڪارڊنگ گڏ ڪئي وئي ۽ پوءِ مشين لرننگ ذريعي انهن مان ماڻهن جي سڃاڻپ ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي.
KIT موجب، تحقيق ۾ ماڻهن جي سڃاڻپ تقريباً 100 سيڪڙو درستگي سان ڪرڻ ممڪن ٿيو. وڌيڪ تفصيلي تحقيقاتي نتيجن ۾ 99.5 سيڪڙو تائين سڃاڻپ جي درستگي پڻ رپورٽ ڪئي وئي آهي.
پر هتي هڪ اهم وضاحت ضروري آهي: 99.5 سيڪڙو درستگي جو مطلب اهو ناهي ته دنيا جي ڪنهن به هنڌ ڪنهن به ماڻهوءَ کي ڪنهن به عام واءِ فاءِ روٽر سان 99.5 سيڪڙو درستگي سان سڃاڻي سگهجي ٿو. اها درستگي محققن جي مخصوص تجرباتي ماحول، موجود ڊيٽا ۽ تربيت ڪيل مشين لرننگ ماڊل سان لاڳاپيل آهي.
مختلف رخن ۽ هلڻ جي انداز باوجود سڃاڻپ
تحقيق جي هڪ اهم خصوصيت اها آهي ته ماڊل ماڻهن کي مختلف هلڻ جي اندازن ۽ مختلف رخن مان حاصل ٿيندڙ سگنلن جي بنياد تي به سڃاڻڻ جي صلاحيت ڏيکاري. محققن جو چوڻ آهي ته وڏي ڊيٽا سيٽ تي پڻ سڃاڻپ جي ڪارڪردگي برقرار رهي.
يعني جيڪڏهن هڪ شخص اڳ ۾ سسٽم لاءِ سڃاتل هجي، ته پوءِ سندس حرڪت مان حاصل ٿيندڙ واءِ فاءِ نمونو ٻيهر ڪنهن ٻئي موقعي تي سندس سڃاڻپ ۾ مدد ڪري سگهي ٿو.
هي ٽيڪنالاجي ڪئميرا جو متبادل ناهي
ان سان انسان جي چهري جي تصوير يا وڊيو رڪارڊ نٿي ٿئي. ان جي بدران واءِ فاءِ ريڊيو سگنلن جي تبديليءَ جو تجزيو ڪيو وڃي ٿو. مشين لرننگ انهن سگنلن مان انسان جي جسماني حرڪت ۽ هلڻ سان لاڳاپيل خاصيتون ڪڍي هڪ قسم جو وائرليس فنگرپرنٽ تيار ڪري ٿي.
KIT جي وضاحت موجب، تربيت مڪمل ٿيڻ کان پوءِ سڃاڻپ جو عمل صرف ڪجهه سيڪنڊن ۾ ٿي سگهي ٿو.
هي روايتي Wi-Fi نگراني کان مختلف ڇو آهي؟
اڳ ۾ واءِ فاءِ ذريعي انسانن جي موجودگي يا حرڪت معلوم ڪرڻ بابت تحقيق ٿي چڪي آهي. پر KIT جي تحقيق جو خاص پاسو اهو آهي ته محققن BFI کي استعمال ڪندي ماڻهن جي مخصوص سڃاڻپ بابت تحقيق ڪئي آهي.
تحقيق موجب Wi-Fi 5 ۾ متعارف ڪرايل beamforming دوران BFI واءِ فاءِ نيٽ ورڪ جي سگنل جي موجوده حالتن بابت معلومات فراهم ڪري ٿي. محققن جو چوڻ آهي ته هن معلومات جو هڪ حصو غير انڪرپٽ ٿيل انداز ۾ نشر ٿئي ٿو، جنهن ڪري مخصوص هارڊويئر سان ان کي حاصل ڪرڻ ممڪن ٿي سگهي ٿو.
پرائيويسي لاءِ وڏو خطرو
سائنسدانن پاڻ هن ٽيڪنالاجي جي پرائيويسي خطرن بابت سخت خدشو ظاهر ڪيو آهي.
KIT جي تحقيق ڪندڙن جو چوڻ آهي ته جيڪڏهن اهڙي ٽيڪنالاجي غلط هٿن ۾ وڃي ته ماڻهن جي نگراني لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي، خاص طور تي انهن ملڪن ۾ جتي حڪومتون يا ٻيا طاقتور ادارا مظاهرين ۽ مخالف آواز رکندڙ ماڻهن جي نگراني ڪرڻ چاهين.
اهو خدشو ان ڪري وڌيڪ اهم آهي، ڇاڪاڻ ته روايتي نگراني جي ابتڙ ماڻهوءَ کي پنهنجو فون يا ٽريڪنگ ڊوائيس کڻي هلڻ جي ضرورت ئي نه ٿي سگهي.
ڇا ڪنهن شخص کي ڊگهي عرصي تائين ٽريڪ ڪري سگهجي ٿو؟
تحقيق اهو ضرور ڏيکاري ٿي ته واءِ فاءِ سگنلن مان سڃاڻپ ۽ حرڪت بابت معلومات حاصل ڪرڻ ممڪن آهي، پر ان مان اهو نتيجو ڪڍڻ مناسب نه هوندو ته موجوده ٽيڪنالاجي سان ڪنهن به شخص کي شهر جي هر هنڌ مسلسل ۽ بنا رڪاوٽ ٽريڪ ڪري سگهجي ٿو.
اهڙي ٽريڪنگ لاءِ مناسب واءِ فاءِ سگنل، نگراني جو سامان، ڊيٽا گڏ ڪرڻ، تربيت يافته مشين لرننگ ماڊل ۽ مناسب ماحول جي ضرورت هوندي. تنهنڪري خبر کي ”هر واءِ فاءِ روٽر هاڻي هر ماڻهو کي هر هنڌ ٽريڪ ڪري سگهي ٿو“ جي صورت ۾ پيش ڪرڻ مبالغو ٿيندو.
مستقبل جي Wi-Fi ٽيڪنالاجي سان خدشا
هي تحقيق اهڙي وقت سامهون آئي آهي جڏهن واءِ فاءِ sensing کي وڌيڪ وسيع استعمال لاءِ IEEE 802.11bf معيار تحت معياري بڻائڻ تي ڪم ٿي رهيو آهي.
KIT جي محققن جو خدشو آهي ته جيڪڏهن مستقبل جي واءِ فاءِ sensing ٽيڪنالاجي ۾ پرائيويسي لاءِ مناسب حفاظتي اپاءَ شامل نه ڪيا ويا ته اهي صلاحيتون نگراني لاءِ استعمال ٿي سگهن ٿيون. ان ڪري سائنسدانن نئين معيار ۾ privacy safeguards شامل ڪرڻ تي زور ڏنو آهي.
تحقيق جو اهم پيغام
هن تحقيق جو مقصد صرف اهو ڏيکارڻ ناهي ته واءِ فاءِ سان ماڻهو سڃاڻڻ ممڪن آهي؛ اصل مقصد هڪ نئين پرائيويسي خطري کي اجاگر ڪرڻ پڻ آهي.
محققن جو چوڻ آهي ته واءِ فاءِ نيٽ ورڪ اسان جي گهرن، آفيسن، دڪانن، يونيورسٽين ۽ عوامي هنڌن تي اڳ ئي وڏي پيماني تي موجود آهن. جيڪڏهن انهن مان نڪرندڙ يا انهن سان لاڳاپيل سگنل انساني سڃاڻپ لاءِ استعمال ٿي سگهن ٿا ته مستقبل ۾ وائرليس نيٽ ورڪ صرف انٽرنيٽ فراهم ڪرڻ وارو نظام نه رهندو، پر ماحول ۽ ماڻهن بابت حساس معلومات حاصل ڪرڻ جو ذريعو پڻ بڻجي سگهي ٿو.
مختصر طور، KIT جي تحقيق اهو ثابت ڪري ٿي ته جديد Wi-Fi سگنل رڳو ڊيٽا منتقل ڪرڻ لاءِ نه، پر مخصوص حالتن ۾ انسان جي حرڪت ۽ سڃاڻپ بابت معلومات ڪڍڻ لاءِ پڻ استعمال ٿي سگهن ٿا. 197 ماڻهن تي ڪيل تجربن ۾ لڳ ڀڳ 100 سيڪڙو تائين درستگي حاصل ٿيڻ هن تحقيق کي خاص طور اهم بڻائي ٿو، پر ان کي عام دنيا ۾ هر Wi-Fi روٽر سان هر شخص جي 99.5 سيڪڙو درست ٽريڪنگ طور سمجهڻ درست نه هوندو.