ايران ۾ محدود پيماني تي انٽرنيٽ جي سهولت بحال

تهران: ايراني اختيارين آهستي آهستي انهن فردن ۽ ادارن جي فهرست وڌائي رهيا آهن، جن کي محدود انٽرنيٽ تائين رسائي حاصل ڪرڻ جو اهل قرار ڏنو ويو آهي. بهرحال، هي قدم رڳو اهو ظاهر ڪري ٿو ته 90 ملين کان وڌيڪ آباديءَ جو وڏو حصو اڃا تائين ايران-آمريڪا-اسرائيل جنگ دوران آن لائن رسائي کان محروم آهي۔
حڪومت 28 فيبروري تي تهران جي مرڪزي علائقي ۾ پهرين بمباري ٿيڻ کان ڪجهه ڪلاڪن اندر سڄي ايران ۾ لڳ ڀڳ مڪمل انٽرنيٽ بندش لاڳو ڪئي۔ نگراني ڪندڙن موجب، انٽرنيٽ ڪنيڪٽيوٽي جنگ کان اڳ واري سطح جي لڳ ڀڳ 2 سيڪڙو تائين گهٽجي وئي آهي۔
هڪ محدود انٽرانيٽ ڪجهه مقامي خدمتن ۽ ايپس کي هلندڙ رکي ٿو، پر ماڻهو سخت پريشان آهن، ۽ 1200 ڪلاڪن کان وڌيڪ ڊجيٽل بندش سبب معيشت کي اربين ڊالرن جو نقصان ٿيو آهي۔ بهرحال، هڪ ڪاروبار وڌي رهيو آهي: انٽرنيٽ ڪنيڪشن جو بليڪ مارڪيٽ۔
هن هفتي، رياست طرفان چونڊيل ڏهه هزارين ماڻهن ۽ ادارن ’انٽرنيٽ پرو‘ نالي سروس ذريعي ڳنڍجڻ لاءِ رجسٽر ڪيو يا ايس ايم ايس دعوتون حاصل ڪيون۔
“انٽرنيٽ پرو” هڪ محدود ۽ ميٽر ٿيل انٽرنيٽ ڪنيڪشن آهي، جنهن ۾ هزارين ويب سائيٽون ۽ گهڻيون عالمي ميسيجنگ خدمتون بلاڪ ٿيل آهن، پر ڪجهه ايپس، ايپ اسٽورز ۽ گوگل جون خدمتون هلن ٿيون۔
هي سروس 50 گيگابائيٽ ڊيٽا پيڪيجز جي صورت ۾ ٽن وڏين رياستي ٽيليڪام ڪمپنين طرفان وڪرو ڪئي پئي وڃي۔ اختيارين منظور ٿيل ڪمپنين جي آفيسن لاءِ محدود عالمي ڪنيڪٽيوٽي به فراهم ڪري سگهن ٿا۔
درخواست ڏيندڙن کي مڪمل سڃاڻپ ۽ پيشيوور يا حوالا دستاويز ڏيڻو پوندو۔ واپارين، ڊاڪٽرن، يونيورسٽي پروفيسرن ۽ محققن کي به مرحليوار شامل ڪيو پيو وڃي۔ فري لانسرز کي به رجسٽريشن لاءِ چيو ويو آهي۔
هي سروس “سفيد سم ڪارڊ” کان مختلف آهي، جيڪي گهٽ پابندين سان انٽرنيٽ ڏين ٿيون ۽ رڳو عملدارن، سرڪاري ادارن، صحافين ۽ ڪجهه حمايتي ماڻهن لاءِ مخصوص آهن۔
درجا بندي وارو نظام
ڪيتري عرصي کان ايراني اختيارين وارا چوندا رهيا ته اهي درجا بندي واري انٽرنيٽ سسٽم جا مخالف آهن، جنهن ۾ ڪنيڪٽيوٽي هڪ حق بدران هڪ سهولت بڻجي وڃي ٿي۔ پر هاڻي جڏهن اهڙو نظام لاڳو ٿي رهيو آهي، ڪجهه سرڪاري ميڊيا ان کي ضرورت طور پيش ڪري رهي آهي۔
ISNA هن هفتي انٽرنيٽ پرو کي “ماهرن لاءِ مستحڪم ڪنيڪشن فراهم ڪندڙ آپشن” قرار ڏنو ۽ ماڻهن کي درخواست ڏيڻ لاءِ همٿايو۔
بهرحال، ڪيترائي ماڻهو ان ڳالهه سان متفق ناهن ۽ مڪمل انٽرنيٽ بحالي جو مطالبو ڪري رهيا آهن۔
مقامي ٽيڪنالاجي ويب سائيٽ Zoomit تي هزارين ماڻهن پنهنجي نوڪريون وڃائڻ ۽ زندگي متاثر ٿيڻ جون ڪهاڻيون ٻڌايون آهن۔
پابندين کان بچڻ جون ڪوششون
ڪيترائي ايراني VPN ۽ ٻين طريقن سان فلٽرنگ کان بچڻ جي ڪوشش ڪري رهيا آهن ۽ درجا بندي واري نظام کي رد ڪري رهيا آهن۔
آن لائن پرائيويسي ماهر علي اصغر چيو ته مفت انٽرنيٽ تائين رسائي هر انسان جو بنيادي حق آهي ۽ ان کي محدود ڪرڻ سماجي ۽ اقتصادي نقصان جو سبب بڻجي ٿو۔
ٽيڪنيڪل جنگ
جنگ جي شروعات کان وٺي، هڪ طرف حڪومت پابنديون سخت ڪري رهي آهي ۽ ٻي طرف صارف انهن کي ٽوڙڻ جون ڪوششون ڪري رهيا آهن۔
“SNI Spoofing” نالي هڪ طريقو ڪجهه وقت لاءِ مشهور ٿيو، جنهن سان صارف بلاڪ ٿيل سائيٽن تائين رسائي حاصل ڪندا هئا، پر اختيارين جلد ان کي بند ڪري ڇڏيو۔
ماهرن موجب، حڪومت هاڻي قومي سطح تي NAT سسٽم لاڳو ڪري رهي آهي، جنهن سان سمورو انٽرنيٽ ٽريفڪ هڪ مرڪزي گيٽ وي مان گذري ٿو، جنهن سان ڪنٽرول ۽ نگراني وڌي وڃي ٿي۔
عوامي ردعمل
تهران جي هڪ نوجوان عورت ٻڌايو ته “انٽرنيٽ پرو” تي به ٽيليگرام، واٽس ايپ۽ انسٽاگرام جهڙيون اهم خدمتون بلاڪ آهن۔ هن وڌيڪ چيو ته چيٽ جي پي ٽي به بند آهي، جڏهن ته چين جو ڊيپ سيڪ موجود آهي۔
هن چيو: “هي بيوقوفي آهي، ڇو ته هر طبقي جي ماڻهن کي انٽرنيٽ جي ضرورت آهي۔ هي قدم گهڻن ماڻهن کي ٻاهر رکي ٿو، خاص ڪري انهن کي جيڪي ڪنهن به ذريعي سان ڳنڍجي نٿا سگهن، ۽ انٽرنيٽ کي وڌيڪ وقت لاءِ بند رکڻ جو سبب بڻجي ٿو.”